Hinosx Agenda toont de kunst van het weglaten: ‘Een stil statement tegen overdaad’

Eind 2025 werd de 44e editie van de Hinosx Agenda uitgebracht. Een bijzondere mijlpaal voor een agenda die vanaf het begin radicaal anders is dan alle anderen. Waar veel agenda’s kiezen voor thema’s, illustraties en een overvloed aan functies, staat de Hinosx voor één ding: functionaliteit tot in het uiterste. “Less is more” is tot kunst verheven.

​In het najaar van 1980 was Wout Jonker, student aan de Arnhemse kunstacademie, op zoek naar een nieuwe agenda. ‘Al die agenda’s waren vol, druk, overladen met gimmicks en kleuren, en bovendien slecht gebonden, waardoor je ze niet open naast je neer kon leggen. Ik kon er geen naar mijn zin vinden’, zegt de nu 67-jarige Oosterbeker.

Hij besloot er dan zelf maar één te ontwerpen: een agenda die opengeslagen vlak blijft liggen, met goed beschrijfbaar papier, en met ruimte om te schrijven en te tekenen. ‘Eigenlijk is de ideale agenda voor mij slechts een iel raamwerk waar de eigenaar vorm aan geeft’, zo vertelde Jonker daarover al eens in een interview met dagblad De Gelderlander. Van die agenda maakte hij als student grafische vormgeving een project. In een oplage van vijftig stuks drukte hij hem in de drukkerij van de kunstacademie en deelde hem uit aan medestudenten en docenten.

Iets teveel weggelaten

‘Bij de eerste edities gebruikte ik voor de indeling van de pagina’s het principe van de “blinde kaart”. Ik vermeldde in de eerste week van het jaar de data, maanden en dagen, daarna stonden alleen de data en maanden aangegeven. Deze indeling, met voor elke dag een vaste unieke plaats op de pagina, zou in het dagelijks gebruik een vanzelfsprekendheid moeten worden.’

Uit een vragenlijst bleek echter dat niet alle gebruikers de agenda dagelijks gebruikten. Daarom voegde Jonker vanaf volgende edities de dagen van de week toe. Vervolgens schoot de oplage omhoog. Bij het Stedelijk Museum in Amsterdam gingen er alleen al 250 over de toonbank.

Internationale verkoop

In 1986 besloot Jonker een eigen lettertype te ontwikkelen: de Hinosx, waarnaar sinds 1994 zijn agenda’s zijn vernoemd. De naam verwijst naar een zelf ontworpen alfabet waarin bepaalde letters (H, I, N, O, S, X) en ook de cijfers 1, 8 en 0 er exact hetzelfde uitzien wanneer je ze 180 graden draait. In 1994 kwam Hinosx Agenda in vier talen uit. Steeds meer designwinkels gingen de agenda verkopen, waaronder het toenmalige Colette in Parijs.

Papier versus digitaal

Door de komst van de smartphone daalden de agenda-oplagen. Maar Hinosx is nog steeds te koop in diverse boekhandels, hoewel de verkoop nu vooral online plaatsvindt. Ondanks alle voordelen van digitale agenda’s in een verbonden wereld, behoudt ook de papieren agenda een zekere aantrekkingskracht, zo benadrukte Jonker in een recent interview:

‘De digitale agenda is meer iets voor iemand die een bepaald gemak zoekt en daarvoor bereid is inzage van buitenaf toe te staan in zijn of haar dagelijkse doen en laten. De consument voor wie de nieuwste smartphone een musthave is, gebruikt een digitale agenda. Een papieren agenda wordt gebruikt door iemand die graag in één oogopslag de dag- of weekplanning wil kunnen overzien. Met maximale vrijheid om zelf te beslissen over de vorm en inhoud van wat wordt genoteerd, zonder zich aan de regels en eigenschappen van een apparaat te hoeven aanpassen.’

Pure functionaliteit

Nog steeds, en misschien wel meer dan ooit, staat Jonker achter de ultiem sobere Hinosx Agenda. ‘De basis van deze agenda ligt in het idee dat een agenda vooral een praktisch instrument moet zijn, zonder dat het product de gebruiker gaat sturen of overweldigen. Met een minimum aan ontwerp probeert de agenda een bijna transparante rol aan te nemen: hij is er, duidelijk en betrouwbaar, maar laat jou vrij om hem je eigen invulling te geven. Dit gaat veel verder dan een “clean design” trend; het is een bewuste keuze om het ontwerp zo onopvallend mogelijk te maken en juist daarmee de kracht van de gebruiker te versterken. Het is een stil statement tegen overdaad en een pleidooi voor pure functionaliteit.’

​De Hinosx Agenda in feiten en cijfers

• Omvang: 10 bij 14 centimeter, lichtgewicht
• Omslag: zwart of grijs boeklinnen
• Binnenwerk: houtvrij, dun, niet te doorschijnend offsetpapier voor een optimale beschrijfbaarheid
• Bindwijze: genaaid gebonden i.v.m. vlak open liggen
• Jaarlijkse uitgave: vanaf 1982 (behalve 1986)
• Aantal edities: 44: eerst “Zakagenda”, toen “Zakagenda Wout Jonker”, en sinds 1994 33 edities als “Hinosx Agenda”
• Oplage: sinds 1982 tussen 50 en 2.000 exemplaren
• Vormgeving: functioneel, sinds 1994 niet noemenswaardig veranderd
• Taal: vanaf 1994 meertalig (Nederlands, Duits, Engels, Frans)
• Verkoop: online en in een aantal boek- en museumwinkels (o.a. Athenaeum Nieuwscentrum, boekhandel Robert Premsela, Stedelijk Museum)
• Prijs: €34,75 (incl. btw en verzendkosten in Nederland)
• Productie: drukken bij Wilco en binden bij Van Mierlo (zie hieronder)
• Ontwerper: Wout Jonker

​Drukken en binden bij Wilco en Van Mierlo

Op dinsdag 5 augustus werd het binnenwerk van de 2026-editie van de Hinosx Agenda gedrukt bij Wilco in Zutphen, onder toeziend oog van Wout Jonker. ‘Bij terugkomst in Oosterbeek las ik de e-mail van Erik van Mierlo, waarin het einde van boekbinderij Van Mierlo werd aangekondigd. Een paar dagen later sprak ik Erik in Nijmegen en vroeg hem of er nog voldoende tijd was om ook alvast editie 2027 te laten drukken en binden. Gelukkig kon dat, waardoor eind september beide agenda’s gereed waren.’

Van editie 1989 tot en met 2027 heeft Van Mierlo de agenda’s gebonden. In die tijd is het bindwerk steeds verder verfijnd. Jonker: ‘Het geduld en de vakkundigheid van de mensen bij boekbinderij Van Mierlo hebben daarin een belangrijke rol gespeeld. Wat mij betreft was deze samenwerking nooit gestopt. Doordat editie 2027 nog gemaakt kon worden, heb ik een jaar extra de tijd om een passende oplossing voor het bindwerk te vinden.’

​Foto boven: Wout Jonker met zijn 44 jaarlijkse zakagenda’s sinds 1982. Jonker heeft een carrière achter de rug als ontwerper van gedrukte en digitale media. Hij werkt samen met o.a. tekstschrijvers, illustratoren, fotografen en webbouwers, bij voorkeur aan projecten waarbij doelmatige informatieverstrekking en communicatie voorop staan.

Tekst: Wim Danhof

---

​​​​​​​​​​​​​​​​​Wil je het gedrukte PRINTmatters magazine ontvangen? Neem een proefabonnement.

​